TIR, TIR Sözleşmesi kapsamında kurulan uluslararası bir gümrük transit sistemidir. Onaylı araç veya konteynerlerdeki eşyanın, genellikle tanınan bir teminat ve gümrük mührü altında birden fazla gümrük bölgesinden geçmesini kolaylaştırır. TIR; ihracat, ithalat, güvenlik veya ürüne özgü izinleri ortadan kaldırmaz.
TIR her karayolu sevkiyatı için zorunlu değildir
TIR Karnesi; güzergâh, gümrük idareleri, araç veya konteyner, hamil ve ulusal prosedürler sistemi desteklediğinde kullanılabilir. Bunun yerine başka transit rejimleri de uygulanabilir. Doğru rejim, sevkiyat ve güzergâha göre yetkili gümrük uzmanlarınca belirlenir.
TIR işlemi nasıl yürür?
- Yetkili hamil geçerli TIR Karnesini temin eder ve taşıma ile gümrük bilgilerini hazırlar.
- Eşya hareket gümrüğüne sunulur; kontrol yapılabilir ve yük bölmesi mühürlenebilir.
- Ara sınır kapılarında çoğunlukla karne, mühür ve araç kontrol edilir; her ülkede yeni tam transit teminatı ihtiyacı azaltılır.
- Eşya ve karne varış gümrüğüne sunulur ve işlem geçerli usule göre sonlandırılır veya ibra edilir.
Temel koşullar
- Hamil yetkili, karne ise işlem için geçerli olmalıdır.
- Araç veya konteyner onay ve mühürleme koşullarını karşılamalıdır.
- Eşya tanımı, paket sayısı, ağırlık, gümrük idareleri, güzergâh ve araç bilgileri doğru ve tutarlı olmalıdır.
- Gümrük mührü yalnızca yetkili makamca ve kayıt altına alınarak açılmalıdır.
- İşlem Sözleşme, ulusal mevzuat ve yetkili gümrük talimatları çerçevesinde yürütülmelidir.
Sorumluluklar
TIR hamili karnenin doğru kullanımından ve rejime uyumdan sorumludur. Taşıyıcı ile sürücü yükü, belgeleri ve mühürleri korumalı ve yetkili talimatlara uymalıdır. Gümrük idareleri kontrol, belge talebi, güzergâh şartı koyma veya çıkışa izin vermeme yetkisini korur. Teminat zinciri, sistem kuralları kapsamındaki gümrük vergi ve resimlerine ilişkindir; yük sigortası değildir.
Yaygın gecikme ve usulsüzlük nedenleri
- Fatura, çeki listesi, CMR ve karne bilgilerinin uyuşmaması.
- Yanlış gümrük idaresi veya güzergâh kaydı.
- Hasarlı, eksik ya da kayıtsız açılmış mühür.
- Araç veya konteyner onay sorunu.
- Özel izne tabi eşyanın işlemlerinin çıkıştan önce tamamlanmaması.
- Karnenin varışta doğru şekilde sonlandırılmaması.
İyi uygulama
Gümrük dosyası yüklemeden önce hazırlanmalı, belgeler fiziksel yükle karşılaştırılmalı, mühür ve yük durumu fotoğraflanmalı, resmî açmalar kayıt altına alınmalı ve varışta ibra teyit edilmelidir. TIR, otomatik olarak daha hızlı veya kontrolsüz bir taşıma olarak sunulmamalıdır.