TIR یک نظام بینالمللی ترانزیت گمرکی بر پایه کنوانسیون TIR است. این نظام امکان میدهد کالای موجود در وسیله نقلیه یا کانتینر تأییدشده، معمولاً تحت تضمین معتبر و پلمب گمرکی، از چند قلمرو گمرکی عبور کند. TIR تشریفات ترانزیت را تسهیل میکند، اما الزامات صادرات، واردات، ایمنی و مجوزهای خاص کالا را حذف نمیکند.
TIR برای همه حملهای جادهای اجباری نیست
کارنه TIR زمانی قابل استفاده است که مسیر، گمرکهای مربوط، وسیله نقلیه یا کانتینر، دارنده کارنه و مقررات ملی از این نظام پشتیبانی کنند. ممکن است رویه ترانزیتی دیگری انتخاب شود. تعیین رویه صحیح بر عهده متخصصان مجاز گمرکی و بر اساس محموله و مسیر است.
یک عملیات TIR چگونه انجام میشود؟
- دارنده مجاز، کارنه معتبر دریافت و اطلاعات حمل و گمرک را آماده میکند.
- کالا در گمرک مبدأ ارائه میشود؛ گمرک میتواند کنترل انجام دهد و محفظه بار را پلمب کند.
- در مرزهای میانی معمولاً کارنه، پلمب و خودرو کنترل میشود و نیاز به تضمین ترانزیتی جدید در هر کشور کاهش مییابد.
- کالا و کارنه در گمرک مقصد ارائه میشود تا عملیات طبق رویه مربوط خاتمه یا تسویه شود.
شرایط اصلی
- دارنده کارنه باید مجاز باشد و کارنه برای عملیات اعتبار داشته باشد.
- خودرو یا کانتینر باید شرایط تأیید و پلمبپذیری لازم را داشته باشد.
- شرح کالا، تعداد بسته، وزن، گمرکها، مسیر و مشخصات خودرو باید دقیق و یکسان باشد.
- پلمب گمرکی نباید شکسته شود، مگر توسط مرجع مجاز و با ثبت رسمی.
- کارنه و عملیات باید مطابق کنوانسیون، قوانین ملی و دستور گمرکهای ذیصلاح مدیریت شود.
مسئولیتها چگونه تقسیم میشود؟
دارنده TIR مسئول استفاده صحیح از کارنه و رعایت رویه است. حملکننده و راننده باید از کالا، اسناد و پلمب محافظت و فقط دستور مجاز را اجرا کنند. گمرک اختیار بازرسی، مطالبه سند، تعیین شرایط مسیر یا خودداری از ترخیص را دارد. زنجیره تضمین فقط حقوق و عوارض گمرکی واجد شرایط را در چارچوب نظام پوشش میدهد و بیمه خود کالا نیست.
دلایل رایج تأخیر یا بینظمی
- تفاوت اطلاعات فاکتور، فهرست بستهبندی، CMR و کارنه.
- ثبت گمرک یا مسیر نادرست.
- پلمب مخدوش یا مفقود و بازشدن ثبتنشده محفظه بار.
- مشکل تأیید خودرو یا کانتینر.
- نبود مجوز یا کنترل لازم برای کالای خاص پیش از حرکت.
- ارائهنشدن کارنه برای خاتمه صحیح در مقصد.
روش عملی مناسب
پرونده گمرکی پیش از بارگیری آماده شود، همه اسناد با کالای فیزیکی تطبیق داده شوند، از وضعیت بار و پلمب عکس گرفته شود، هر بازشدن رسمی ثبت گردد و تسویه عملیات در مقصد تأیید شود. TIR نباید بهعنوان روش بدون بازرسی یا تضمین قطعی سرعت معرفی شود.